امروز : 31 تير 1396
top
top
top
top
top
ایمیل
اشتراک
کوچک
فونت
بزرگ
کدخبر:2379
تاریخ انتشار:یکشنبه 28 خرداد 17:28

بازخوانی روابط معنادارسن ازدواج، نرخ تجرد و میزان فرزندآوری

به دنبال بالا رفتن معدل سن ازدواج، فرصت باقیمانده از سنین باروری نیز کمتر خواهد بود و در نتیجه، بالا رفتن سن ازدواج به افزایش نرخ تجرد، کاهش تعداد فرزندان یا همان نرخ باروری، کاهش بعدخانوار و کاهش نرخ رشد جمعیت منجر خواهد شد.

2تا کافی نیست

یکی از عوامل اصلی که منجر به کاهش فرزندآوری می‌‌شود، بالا رفتن میانگین سن ازدواج در جامعه است. البته بالا رفتن سن ازدواج نیز خود معلول عوامل دیگری از قبیل فردگرایی، افزایش توقعات کاذب، رسوم غلط، فرزندسالاری و تغییر سبک زندگی است. امروزه به علت تقویت خانوادةهای هسته‌‌ای و برخی دشواری‌‌های اقتصادی، متوسط سن ازدواج افزایشیافته است. بررسی‌‌های آماری نشان می‌‌دهد که در ایران نیز میانگین سن ازدواج همین روند را دارد، با این تفاوت که این افزایش سن ازدواج در مورد زنان بیشتر است. در سرشماری سال 90 میانگین سن ازدواج در مردان 26.7 و در زنان 23.4 سال بوده است و این ارقام در سرشماری سال 1395 حدود 28 سال برای مردان و 24 سال برای زنان بوده و همچنان در حال افزایش است.
در جامعه امروز ایران، سن ازدواج زنان به دلیل افزایش سطح تحصیلات دانشگاهی آنان دائما رو به افزایش است. همچنین فشارهای اقتصادیمحسوسی بر زوج‌‌های جوان وارد می‌‌شود مبنی بر اینکه قبل از ازدواج دارای شغل و مسکن پایدار و مشخصی باشند، در حالی که فرصت‌‌های آنان برای دستیابی به این امکانات به دلیل ورود فزاینده افرادی که وارد بازار کار و مسکن در مناطق پرتراکم شهری می‌‌شوند، کاهش می‌‌یابد. همچنیناز منظر فرهنگی و سبک زندگی نگرش عمومی نسبت به ازدواج دستخوش تغییراتجدی شده است به طوری که حتی خانواده‌‌های سنتی دیگر ازدواج را تنها گزینه برای دخترانشان نمی‌‌دانند.
مشاوره های غلط مراکز مشاوره پیش از ازدواجو برخی از اطرافیان مبنی بر فرزنددار نشدن زوجین جوان در پنج سال اول زندگی، شیوع روزافزون باورهای غلط و رسوم دست و پاگیر در آستانه ازدواج و برخی علل دیگر مزید علت تاخیر در ازدواج و بالا رفتن میانگین سن ازدواج شده است.
 
با توجه به آنچه در بالا ذکر شد، طبیعی است که با بالا رفتن معدل سن ازدواج، فرصت باقیمانده از سنین باروری نیز کمتر خواهد بود و در نتیجه، بالا رفتن سن ازدواج به کاهش تعداد فرزندان یا همان نرخ باروری، کاهش بعدخانوار و کاهش نرخ رشد جمعیت منجر خواهد شد که این تأثیر در بررسی‎های آماریدر دو دهه گذشته به‌وضوح دیده می‌شود.
در مکتب انسان‌ساز اسلام، سنت حسنه ازدواج بسیار آسان، ساده و به دور از آداب و رسوم غلط و دست‌وپاگیر توصیه شده است که حتی پایین‌ترین طبقات اجتماع، به‌راحتی می‌توانند بر اساس ملاک‎ها و تناسب‎های عرفی و شرعی تشکیل خانواده بدهند و ازدواج کنند. اما امروزه موجی از بدعت‌ها و رسوم ناشایست و خودساخته مشکلات پیش روی ازدواج را پیچیده تر و مضاعف می‌کند و مانع ازدواج جوانان می‎شود و در نتیجه سن ازدواج نیز روزبه‌روز بالاتر می‎رود که برخی از این مشکلات و رسوم غلط عبارت‌اند از: 
 
1ـ وضع مهریه های غیرعقلایی و سنگین
2ـ تجمل‌گرایی و مُدپرستی، خرج‎های اضافی، اسراف و تبذیر
3ـ چشم‌وهم‌چشمی با اطرافیا
4ـ تهیه لوازم و جهیزیه‎های زیاد و کاملاً غیرضروری
5ـ گسترش غیرهدفمند تحصیلات دانشگاهی دختران
6ـ مشکل‌پسندی والدین به بهانه‎های مختلف و واهی مثل نداشتن ماشین و مسکن شخصی و...
7- برقراری مجالس متعدد عقد و عروسی در تالارهای گران‌قیمت
 
افزایش نرخ تجرد در سنین باروری نیز از پیامدهای افزایش سن ازدواج است. در سال 1392 تعداد آقایان در سن ازدواج کشور با طیف سنی 20 تا 34 شامل 12 میلیون و 70 هزار نفر بود که از این تعداد 5 میلیون و 570 هزار نفر هرگز ازدواج نکرده‌اند. بنابراین حدود 46 درصد آقایان در سن ازدواج کشور هرگز ازدواج نکرده‌اند.خانم‌های در سن ازدواج کشور با طیف سنی 15 تا 29 سال شامل 11 میلیون و 790 هزار نفر بودند و از این تعداد پنج میلیون و 670 هزار خانم هرگز ازدواج نکرده‌اند. بنابراین حدود 48 درصد خانم‌های در سن ازدواج کشور نیز، هرگز ازدواج نکرده‌اند.ضمناً تعداد 320 هزار نفر از آقایان از سن متعارف ازدواج در کشور عبور کرده‌اند و همچنین تعداد 980 هزار خانم نیز در خطر تجرد قطعی قرار دارند. به این ترتیبیک‌میلیون و 300 هزار خانم و آقا ازدواج نکرده‌اند. بر اساس این آمارها خانم‌ها تقریباً سه برابر بیشتر نسبت به آقایان در معرض خطر تجرد قطعی قرار خواهند داشت.
 
در حال حاضربیش از 62 هزار آقا و 90 هزار خانم در کشور وجود دارند که تا سن 50 سالگی ازدواج نکرده‌اند که مجموعاً تعداد آقایان و خانم‌های در سن تجرد قطعی به بیش از 152 هزار نفر می‌رسد. لازم است ذکر شود که دو میلیون و 300 هزار نفر در همۀ گروه‌های سنی بر اثر فوت همسر به صورت مجرد، در حال زندگی هستند و همچنین بیش از 214 هزار نفر از آقایان و 440 هزار نفر از خانم‌ها براثر طلاق به صورت مجرد زندگی می‌کنند.
 
براساس آخرین آمارهای موجود،مجموع تعداد کسانی کهدر سه گروه، افراد در سن ازدواجی که هرگز ازدواج نکرده‌اند، افراد در معرض خطر تجرد قطعی و افراد در سن تجرد قطعی برابر با 12 میلیون و 692 هزار نفر است و به این ترتیب در مجموع 14 میلیون و 992 هزار نفر آمار مجردان در کشور است. آمارهای گویا و نگران‎کننده فوق در نهایت برآیندهایی خواهند داشت که کاهش موالید و سقوط نرخ رشد جمعیتیکی از بارزترین آثار و تبعات بدیهی و مشهود آن خواهد بود.
 
هرم سنی کشورمان با سرعتی بالا به سمت پیری جمعیت حرکت می‌کند در حالی که میلیون ها جوان مجرد آماده ازدواج در حال عبور از سنین باروری و خروج از محاسبات موثر در افزایش جمعیت هستند. اگر مردان و زنان مطلقه را هم به این آمار اضافه کنیم با جمعیت زیادی مواجه می‌شویم که از چرخه فرزند‌آوری خارج شده‌اند و این آمار قابل تأملی است که همچنان در حال افزایش است، و این در شرایطی است که با برنامه‌ریزی‌های کلان حاکمیتی، این جمعیت هم می‌تواند سر و سامان یابد و هم می‌تواند در افزایش جمعیت کشور نقش بسزایی داشته باشد. وجوداین میزان از دختر و پسر ازدواج نکرده و در حال عبور از سنین باروری، مهم‌ترین معضل پیش روی برنامه ارتقای باروری در کشور است که با ورود مدبرانه دولت و نخبگان نظام اسلامی می‎تواند زمینه‎ساز پیش‎گیری از خسارات بیشتر در از دست دادن آمار قابل توجهی از جوانان آماده ازدواج و باروری باشد.
 
نکته قابل تامل دیگر اینکه بر اساس باورهای غلط قدیمی، ازدواج نکردن و مجرد ماندن زن یا مردی که همسرش از دنیا رفته است، به وفاداری تعبیر می‎شود. هم اینک تعداد قابل توجهی از خانم‎هایی که در سنین مطلوب باروری هستند و متأسفانه همسرشان را از دست داده‎اند، به‌صورت تنها زندگی می‌کنند و با ازدواج نکردن می‎خواهند وفاداری خود را ثابت کنند. در نتیجه در حال حاضر در مجموع بیش از دو میلیون و پانصد هزار نفر در کلیه گروه‌های سنی بر اثر فوت همسر به صورت مجرد، زندگی می‌کنند.البته فشار افکار عمومی، بستگان و برخی قوانین مثل بهره‎مندی از حقوق همسر مرحوم تا زمانی که خانم ازدواج نکرده باشد، نیز مزید بر این علل شده است. این باور اشتباه دیرینه که هیچ دلیل عقلییا نقلی برای آن نداریم،یکی از علل مؤثر در کاهش موالید است که تعداد قابل‎توجهی از افراد مستعد باروری کشور را از دایره فرزندآوری خارج می‎نماید. به یک سؤال شرعی در همین رابطه توجه بفرمایید:
 
سوال: وقتی همسرم زنده بود با ایشان عهد کردم و قسم خوردم که بعد از مرگ ایشان هرگز ازدواج نکنم. الآن بعد از سال‎ها از درگذشت ایشان احتمال زیاد دارد به دلیل نداشتن همسر به گناه بیفتم چگونه خودم را حفظ کنم و از سویی مرتکب بی‌وفایی نشوم؟
 
پاسخ: عهد و قسم مذکور به شرطی لازم‌الاجرا است که شرعی باشد. مثلاً یکی از شرایط قسم شرعی این است قسم بر ترک کاری نخورد، در حالی که انجام آن کار در نزد بیشتر مردم بهتر و پسندیده‌تر از ترکش باشد و البته در این سؤال قسم بر ترک ازدواج امر رایجی نیست و ازدواج کردن در نزد مردم بهتر از ترکش است، بنابراین پایبندی به این عهد و قسم واجب و لازم نیست و شخص می‌تواند ازدواج مجدد داشته باشد.
 
در پایان امید است با ورود بهنگام و موثر کارشناسان و تحلیلگران تحولات جمعیتی و وقایع اجتماعی و با بازخوانی و واکاوی علل دخیل در سقوط نرخ باروری و افول نرخ رشد جمعیت کشور، راهکارهایی علمی و واقعی برای خروج از شرایط کنونی هشدار جمعیتی و اصلاح ساختارهای سنی جمعیت کشور ارائه و اجرا شود.

یادداشت

chapta
استفاده از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلا مانع است